DESK | CHAMORSHI

उन्हाळी सुट्या म्हटल्या की सहसा शाळांना टाळे लागते आणि विद्यार्थी खेळण्या-बागडण्यात मग्न असतात. मात्र, गडचिरोली जिल्हा परिषदेने यावर्षी एक अभिनव प्रयोग हाती घेतला आहे. जिल्ह्याचे मुख्य कार्यकारी अधिकारी सुहास गाडे यांच्या संकल्पनेतून ‘मावा नार, मावा शाळा’ (माझे गाव, माझी शाळा) हा उपक्रम संपूर्ण गडचिरोली जिल्ह्यात, विशेषतः चामोर्शी तालुक्यात अत्यंत प्रभावीपणे राबविला जात आहे. उन्हाळी सुट्टीतही विद्यार्थ्यांचे शिक्षण खंडित होऊ नये, हा यामागचा मुख्य उद्देश आहे.

काय आहे ‘मावा नार, मावा शाळा’ संकल्पना?

‘मावा नार, मावा शाळा’ ही गोंडी भाषेतील संकल्पना असून याचा अर्थ ‘माझे गाव, माझी शाळा’ असा होतो. केवळ शिक्षकांनीच शिकवावे ही पारंपरिक पद्धत बाजूला सारून, संपूर्ण गावानेच मुलांच्या शिक्षणाची जबाबदारी घ्यावी, या उद्देशाने ही लोकचळवळ उभी करण्यात आली आहे. चामोर्शी तालुक्यातील 179 शाळांमध्ये हा उपक्रम सध्या पूर्ण क्षमतेने सुरू आहे.

लोकसहभागातून शिक्षणाची गंगा

या उपक्रमाचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे यामध्ये केवळ शिक्षण विभागच नाही, तर गावपातळीवरील विविध घटक सक्रिय झाले आहेत. यामध्ये प्रामुख्याने:

• स्थानिक ग्रामपंचायत प्रशासन

• शाळा व्यवस्थापन समिती (SMC)

• शिक्षक आणि अंगणवाडी सेविका

• बचत गटातील महिला

• गावातील सुशिक्षित तरुण आणि युवक मंडळ

• शिक्षणप्रेमी नागरिक आणि स्वयंसेवी संस्था

या सर्वांच्या संयुक्त सहभागातून प्रत्येक गावात ‘शिक्षण केंद्रे’ कार्यान्वित करण्यात आली आहेत. यामुळे शाळेचे दरवाजे जरी सुट्ट्यांमुळे बंद असले, तरी गावातील मंदिरे, समाजभवन किंवा एखाद्या झाडाखाली शिक्षणाचे वर्ग भरत आहेत.

पायाभूत साक्षरतेवर भर

या उपक्रमाचा मुख्य केंद्रबिंदू विद्यार्थ्यांची ‘पायाभूत साक्षरता आणि संख्याज्ञान’ (FLN) विकसित करणे हा आहे. प्राथमिक स्तरावरील विद्यार्थ्यांची वाचन क्षमता सुधारणे, गणितातील मूलभूत क्रिया आत्मसात करणे आणि त्यांच्यामध्ये शाळेप्रती ओढ निर्माण करणे, यावर विशेष लक्ष दिले जात आहे.

शालाबाह्य मुलांसाठी आशेचा किरण

गडचिरोलीसारख्या दुर्गम भागात अनेक मुले मधेच शाळा सोडून देण्याची (Drop-out) शक्यता असते. या उपक्रमामुळे अशा शालाबाह्य होण्याची भीती असलेल्या विद्यार्थ्यांना पुन्हा मुख्य शिक्षण प्रवाहात आणण्यासाठी मोठी मदत होत आहे. मुलांची शाळेतील उपस्थिती वाढवण्यासाठी हा उपक्रम भविष्यात महत्त्वाची भूमिका बजावणार आहे.

अधिकाऱ्यांचे आवाहन

या मोहिमेच्या यशस्वीतेसाठी जिल्हा परिषदेचे मुख्य कार्यकारी अधिकारी सुहास गाडे यांचे सातत्याने मार्गदर्शन लाभत आहे. तसेच प्रकल्प संचालक राहुल काळभोर, चामोर्शीचे गटविकास अधिकारी प्रकाश पोळ आणि गटशिक्षणाधिकारी सुधीर आखाडे यांनी सर्व शिक्षक, पालक आणि ग्रामस्थांना या उपक्रमात अधिक सक्रियपणे सहभागी होण्याचे आवाहन केले आहे.

“या उपक्रमामुळे विद्यार्थ्यांच्या शैक्षणिक गुणवत्तेत वाढ तर होईलच, पण त्यासोबतच गावातील प्रत्येक नागरिकाला आपल्या मुलांच्या शिक्षणाबद्दल जबाबदारीची जाणीव होईल,” असा विश्वास प्रशासनाकडून व्यक्त केला जात आहे.